اصل 44 ترومن و دادشاه بلوچ

هری ترومن در 131 سال پیش، 19 اردیبهشت 1263 در منطقه لامار از ایالت میسیوری آمریکا در خانواده‌ای فقیر و کشاورز با اصالت اسکات-ایرلندی به دنیا آمد.

در ۶ سالگی او و خانواده اش به مزرعه‌ای به نام گرندویو مهاجرت کردند و او در همان حوالی به مدرسه و سپس دبیرستان وارد شد. این دوران مصادف با استقلال آمریکا بود. ترومن پس از مدتی به کلیسای باتیستا ملحق شد. ترومن قصد داشت به مدرسه نظامی ایالت متحده وارد شود ولی وضعیت جسمی او با استانداردهای ارتش مطابقت نداشت در نتیجه در راه آهن سانتافی۱ مشغول به کار شد. در ۱۹۰۶ مجدداً به مزرعه خانوادگی خود در گرندویو برگشت و تا سال ۱۹۱۷ مشغول مزرعه داری شد.

هری ترومن، 33 رئیس جمهور آمریکادر زمان جنگ جهانی اول به عنوان فرمانده توپخانه صحرایی ایالات متحده به فرانسه رفت و پس از بازگشت با الیزابت ویرجینا والس ازدواج کرد و در شهر کانزاس سیتی فروشگاه لباس مردانه باز کرد. در سال ۱۹۲۲ به خاطر فعالیت در حزب دموکرات، به عنوان قاضی دادگاه ایالتی جکسون انتخاب گردید. در سال ۱۹۳۴ سناتور شد و در طول جنگ جهانی دوم کمیته تحقیق جنگ را رهبری می‌کرد، که در طول ریاست این کمیته باعث حفظ ۱۵ بیلیون دلار ذخیره ارزی برای آمریکا گردید.

ترومن که سمت معاون ریاست جمهوری را دارا بود با مرگ روزولت در سال ۱۹۴۵ به طور ناگهانی به ریاست جمهوری انتخاب شد و با شعار معروف «اینجا جای مردان بی باک است» شغل خود را توصیف کرد.

ترومن در تاریخ ریاست جمهوری ایالت متحده به عنوان شخصی که تصمیمات سرنوشت سازی را برای آمریکا رقم زده است معروف گردید و زمانی که در ۱۲ آوریل ۱۹۴۵ رئیس جمهور شد با حجم زیادی از مشکلات مربوط به جنگ و غیره مواجه گردید.

در دوران حکومت ترومن، خاور میانه به دلایل زیر برای دولت آمریکا اهمیت پیدا کرده بود:

اول تهدید شوروی،

دوم تولد اسرائیل و نفت

سوم بحران آذربایجان در سالهای ۱۹۴۵–۱۹۴۶ م.

روابط ایران و آمریکا تا جنگ جهانی دوم محدود بود و مبلغان آمریکایی مذهب پروتستان در تهران و پاره‌ای از مراکز استانها به فعالیت آموزشی و بهداشتی (تبلیغاتی کلا) اشتغال داشتند.

رؤسای جمهور ایالات متحده آمریکا در جلسه مشترک نمایندگان مجلس نمایندگان و سنای کنگره ایالات متحده آمریکا سخنرانی سالیانه‌ای انجام می‌دهند که اصطلاحاً سخنرانی وضعیت کشور (به انگلیسی: State of the Union Address) نام دارد. در این سخنرانی‌ها روسای جمهور عمده‌ترین برنامه‌های کاری خود را در عرصه داخلی و خارجی برای یک سال بعد تشریح می‌کنند . این سنت از زمان ریاست جمهورمحمدرضا شاه پهلوی و هری ترومنی جرج واشنگتن نخستین رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا بطور مرتب و هر ساله برگزار می‌شود.

در سال 1949 (معادل 1328 ه.ش) ترومن در سخنرانی وضعیت کشور، گفت که کشورهای غنی، یک مسؤلیت اخلاقی برای کمک به کشورهای فقیر دارند. در آن زمان جهت جلوگیری از گرایش دگر کشورها به اردوگاه شرق (کمونیسزم یا شوروی سابق) برنامه کمک‌های ایالات متحده آمریکا محدود به کمک‌های فنی بود ولی از سال ۱۹۵۰ برنامه امنیت مشترک آمریکا برای کمک به کشورهای ضعیف، آغازید. در آن سخنرانی نکاتی را اعلام کرد که مورد شماره 44 آن، به اصل 44 ترومن مشهور شد، این اصل در واقع همان دخالتهای دولت آمریکا در کشورهای ضعیف است.

به عنوان مثال، در یک گزارش دولتی آمریکایی در بهار ۱۳۲۸ نوشته شده بود که شاه مایل است رهبری «پیشرفت و اصلاحات» را برعهده داشته باشد، اما در عمل،  توانایی این رهبری را ندارد. سپس چند ماه بعد شاه توسط یک ایرانی ترور می شود، جان سالم به در می برد و شاه نیز یک انقلاب سلطتنی راه می اندازد و قدرت بیشتری را در دست می گیرد. یا اینکه کودتای مرداد 1332 رخ می دهد و چند سالی بعد نظام های سلطنتی در عراق و مصر یکی پس از دیگری از هم می پاشند. آمریکا در سال 1958، معادل سربازان وفادار به شاه در کودتای 28 مرداد 13321337 ه.ش، وقوع یک کودتا یا انقلاب در ایران را پیش بینی کرده بود.


 

در اواسط دهه سی خورشیدی، مرکز بلوچستان، منطقه کوهستانی سفیدکوه، کشاورز زمیندار کوچکی از طایفه بلوچ، به نام میردادشاه، متولد 1297 ه.ش از دست خانهای منطقه خود ظلم و ستم فراوانی می بیند و لذا علیه آنها طغیان می کند. چون حکومت مرکزی هم از خانها دفاع می کرده، بنابراین طغیان میردادشاه علیه خانهای منطقه اش تبدیل به یک شورش علیه دولت مرکزی می شود.

دادشاه در این میان به شیوه های مختلفی این شورش مسلحانه را پیش می برد، گروه چهل نفره او اسلحه برنو داشتند و با این تفنگ های تک تیر، حتی هواپیمای حامل رئیس ستاد ژاندارمری را سرنگون کرده و او را کشته بودند. از دیگر کسانی که دادشاه در طی دوران شورشش کشته بود، رئیس قبیله سردار محمد دارانی بود. به دلیل حمایت دولت ایران از کردهای عراق، عراق نیز به صورت مخفیانه از بلوچهای عاصی حمایت مالی-سیاسی می کرد اما دادشاه از این کمک ها بی بهره مانده بود. او در چهارم فروردین 1336 به همراه برادرش در نیمه راه چابهار – ایرانشهر، در پیچ خم‌های تنگ سرحه، واقع در منطقه کوهستانی لاشار، خودرویی را در حال حرکت می بیند، به گمان اینکه این جیپ استیشین باید از خانها یا دولتی ها باشد، راه را بر آنها بسته و به کمک برادرش محمد، آنها را یا می کشد یا اسیر می گیرد.

سرنشینان این خودرو اعم بودند از کوئین کارول 34 ساله، رئیس اصل 44 ترومن در منطقهٔ کرمان، برستیل ویلسن مشاور حوزه عمران همکار ۳۳ ساله او، و همچنین مترجم، معاون آقای مهندس محسن شمس و رانندهٔ ایرانی آنها آقای هراند خاکچیان، و از همه حایز توجه تر همسر 35 ساله کارول، آنیتا.

دادشاه همسر کارول را به هنگام اسارت به طرز فجیعی می کشد. این قتل بازتابهای جهانی و سیاسی زیادی داشت. شاید یکی از دلایل به وجود آمدن کاپیتولاسیون و دریافت حق توحش از ایرانیان همین فعالیتهای دادشاه سفیدکوهی باشد.

دستگیری دادشاه بسیار سخت بود، آنها به هنگام فرار وارد پاکستان می شدند و سپس برای ادامه عملیات به ایران باز می گشتند. به دلیل ناتوانی ژاندارمری در دستگیری دادشاه، دولت مرکزی از عیسی خان مبارکی و مهیم خان لاشاری که خیلی خوشنام بودند و چه بسا دل خوشی هم از حکومت و ژاندارمها نداشتند برای مذاکره به تهران، دعوت نمود و به آنان با تقاضا و نیز، با اولتیماتوم هشدار داد که باید غائله دادشاه بخوابد وگرنه همه چیز را از چشم آنان می‌بیند.

دادشاه به مهیم خان لاشاری احترام می‌گذاشت و به همین جهت مهیم خان به او پیام داد که از شاه برای تو و همراهانت تأمین گرفته‌ام، از کوه پایین بیا و با نماینده ارتش که همراه من است، مذاکره کن؛ دادشاه پذیرفت.
در 21 دی 1336 مهیم خان لاشاری، سروان ریگی، استوار ادگاری، گروهبان محمودی (به جای سرهنگ ژیان که ظاهراً ماشینش بین راه گه به هیچان خراب می‌شود)، و چند تفنگچی بلوچ (موسی خان میربل برهانزهی، محمد عمر خان ملک نژاد، یوسف حان مبارکی، کریم خان متسنگی (اهورانی)– به محل ملاقات رفتند. دادشاه هم سر قرار رفت اما صحبت از تسلیم بدون قید و شرط او کردند و با آزادی برادرش احمد شاه که دولت پاکستان تحویل رژیم شاه داده و در واقع گروگان بود هم، موافقت نشد.

دادشاه که گویا قصد گروگانگیری داشته تا بلکه با رهایی برادرش موافقت کنند، حاضر به تسلیم نمی‌شود. دادشاه می‌گوید من به قول و قرار گجرها (قجرها = حکومت) اطمینان ندارم آنها کارشان فریب است. اگر واقعاً هدف تامین من است، یکی از نظامیان را با خود می‌برم تا برادرم احمد شاه که گروگان است آزاد گردد. سپس دست گروهبان را می‌گیرد ومی‌گوید من به همین منظور حاضر به ملاقات شدم! در این حال مهیم خان که نمی‌تواند ببیند همراهش را به گروگان می‌گیرند، در یک عمل انجام شده قرار گرفته با هفت تیر بر بناگوش دادشاه شلیک می‌کند. دیگران هم شلیک می‌کنند و دادشاه و همراهانش نقش بر زمین می‌شوند. در درگیری بین طرفین، برادر دیگر دادشاه (محمد شاه) نیز، تیر می‌خورد و جان می‌سپارد. بعد از این واقعه، دولتد برادر دوم دادشاه (احمدشاه) را هم که پاکستان تحویلش داده بود، بدون محاکمه تیرباران کرد.

جسد دادشاه یاغی و برادرش

* * *

میردادشاه سفیدکوهی بلوچ، مردی بی سواد، متعصب و کم دانش و ناآگاه از مسائل زمانه بود. آنقدر تعصبی که وقتی تهمت روا یا ناروای مردم طایفه نسبت به زن خود (بی بی خاتون) را شنید، او را کشت!! دنیای دادشاهِ ساده دل، محصور به همان کوه های بلوچستان می بود و مبارزه با امپریالیزم جهانی جایگاهی نداشت. هواداران این مرد، او را قهرمان اجنبی ستیزی می نامند، حتی فیلمی هم در سال 1362 توسط حبیب کاووش به نامش ساخته شد که به هیچ وجه بر واقعیت منطبق نیست.

به هر حال، عملیات های دادشاه باعث لغو اصل 44 ترومن و اکتشافات نفتی آمریکایی ها در ایران شد.

به گزارش منابع خارجی انگلیسی زبان، بهترین گزارش ارایه شده از زندگی دادشاه، کتابی است از انتشارات نوید شیراز به اسم: “پژوهشی در تاریخ معاصر بلوچستان، ماجرای دادشاه” سال 1372، شیراز، به نویسندگی دکتر عظیم شاهبخش.

از ديد ناسيوناليستهاي بلوچ اين ماجرا نقطه عطفي در تشکيل گروههاي سياسي و فعاليتهاي ملي بلوچ بود. همچنين مي توان گفت طغيان دادشاه تأثير زيادي بر ادبيات و تاريخ شفاهي بلوچها گذاشته است.

نویسنده: بابک راستی

مقاله اصل 44 ترومن و دادشاه بلوچ، نخستین بار در نمایشگاه مجازی فارس منتشر شد.

شما دوست گرامی می توانید نظر گرانبهای خود را در کامنتها بنویسید یا به نوشته های سایت رای مثبت یا منفی بدهید.

همچنین در صورتی که مایلید این مقاله را در وبلاگ یا سایت خود منتشر نمائید، خواهشمندم همراه با ذکر منبع و لینک باشد و این موضوع را هم به اطلاع من برسانید تا به سایت شما لینک دهم یا اینکه توسط شبکه های اجتماعی این مقاله را به اشتراک بگذارید.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Leave a Reply

نمایشگاه مجازی فارس، ارایه دهنده محتوای فاخر فارسی، مقالات مفید و گلچین شده از سراسر وب
+98-936-917-5733