ابجد

به این جمله دقت کنید: “ابجد، هوز، حطی، کلمن، سعفص، قرشت، ثخذ، ضظغ” از هشت قسمت تشکیل شده که آنها را صورت می نامیم، این صور هشتگانه، با نام نخستین صورت آن، “ابجد” شناخته می شوند.

ترتیب حروف در زبان عبری-آرامی به همان ترتیب بالاست، یعنی

الف، ب، ج، د، ه، و، ز، ح، ط، ی، ک، ل، م، ن، س، ع، ف، ص، ق، ر، ش، ت، ث، خ، ذ، ض، ظ، غ

این امر مؤید آن است که عرب، الفبای خود را از قوم آرامی اسرائیل و از طریق نبطیان اقتباس کرده‌است. نبطیان قومی بودند که در غرب شبه جزیره عربستان، شرق آفریقا و زیر اسرائیل زندگی می کردند.

حروف اَبجَد شیوه‌ای برای مرتب‌سازی حروف زبان عربی است که بر پایه الفبای اولیه خط فنیقی مرتب شده‌اند. گاهی از این شیوه در شماره‌گذاری موارد یا صفحات به کار می‌رود.

برای آسانی ازبر کردن ترتیب این حروف، هر چندتا حرف پیاپی به شکل واژه در آمده و تلفظ می‌شوند. این واژه‌ها عبارت‌اند از: «اَبْجَدْ – هَوََّزْ – حُطّی – کَلَمَنْ – سَعْفَصْ – قَرَشَتْ – ثَخَِّذْ – ضَظِغْ» از الفبای ابجد برای متناظر کردن اعداد و واژه‌ها نیز استفاده می‌شود. به این ترتیب که برای هر حرف واژه‌ای که بخواهند به عدد تبدیلش کنند، عدد متناظر را از جدول زیر برمی‌دارند و اعداد به دست‌آمده را جمع می‌زنند. برای نمونه در این روش، واژهٔ «علی» برابر با «۱۱۰» می‌شود همچنین «یاعلی» برابر با ۱۲۱ می‌باشد.

همزه (أ) و الف (ا) هر یک را به عدد ۱ حساب می‌کنند و حروفاتی که به واسطه تشدید مکرر است، یک حرف محاسبه می‌شوند؛ مثلاً کلمه فَعّال را ۱۸۱ می‌گیرند؛ چون ف ۸۰، ع ۷۰، ا ۱ و ل ۳۰ است. استثنائاً لام مشدد کلمه الله را دو حرف حساب می‌کنند. بنا بر این اللّه ۶۶ می‌شود؛ چون ا ۱، ل ۳۰، ل ۳۰ و ه ۵ است. به همین جهت اللّه را در کتابت با تشدید نمی‌نویسند؛ چون لام مکرر است و تشدید ندارد. حساب کلماتی همچون اله و رحمن صورت مکتوب است؛ نه ملفوظ (الاه و رحمان). از این رو اله عدد ۳۶ خواهد بود و رحمن ۲۹۸.[

 کاربرد

الف) صفحه‌های مقدمهٔ بعضی از کتاب‌ها را با این عددها شماره گذاری می‌کنند.

ب) تاریخ وقایع مهم را با ترکیب حروف ابجد به صورت یک کلمه یا یک عبارت یا یک جملهٔ معنی دار یا شعر در می‌آورند که به خاطر سپردن آن کلمه یا عبارت یا آن جمله یا شعر، تاریخ مزبور را حساب می‌کنند.

ج) در موسیقی پس از اسلام، در ثبت اصوات و دساتین از حروف ابجد استفاده شده‌است. برای نمونه نغمه‌های دستگاه شور با حروف ابجد عبارت بوده‌اند از: «یح یه یب ی ح ه ج ا» و فاصله‌ها و ابعاد آن‌ها: «ط ط ج‍ ج‍ ط ج‍ ج» که در موسیقی امروز به ترتیب نت‌های سل، لاکرن، سی بمل، دو، ر، می‌بمل، فا و سل را تشکیل می‌دهند.

د) گاهی در نوشتن، برای جدا کردن مطالب مختلف از یکدیگر، آنها را با حروف ابجد مشخص می‌کنند. مثلاً در همین‌جا برای جدا کردن کاربردهای حروف ابجد، آنها را با حروف الف، ب، ج و … مشخص کردیم.

ارزش حروف

ارزش حروف ابجد کبیر به شرح زیر هستند:

ارزش

حرف

نام یونیکد

معادل

لاتین

۱

ا

ʾalif

ʾ / ā

۲

ب

bāʾ

b

۳

ج

jīm

j

۴

د

dāl

d

۵

ه

hāʾ

h

۶

و

wāw

w / ū

۷

ز

zayn / zāy

z

۸

ح

ḥāʾ

۹

ط

ṭāʾ

 

ارزش

حرف

نام یونیکد

معادل

لاتین

۱۰

ی

yāʾ

y / ī

۲۰

ک

kāf

k

۳۰

ل

lām

l

۴۰

م

mīm

m

۵۰

ن

nūn

n

۶۰

س

sīn

s

۷۰

ع

ʿayn

ʿ

۸۰

ف

fāʾ

f

۹۰

ص

ṣād

 

ارزش

حرف

نام‌یونیکد

معادل

لاتین

۱۰۰

ق

qāf

q

۲۰۰

ر

rāʾ

r

۳۰۰

ش

šīn

š

۴۰۰

ت

tāʾ

t

۵۰۰

ث

ṯāʾ

۶۰۰

خ

ḫāʾ

۷۰۰

ذ

ḏāl

۸۰۰

ض

ḍād

۹۰۰

ظ

ẓāʾ

۱۰۰۰

غ

ġayn

ġ

ترتیب حروف در ابجدها به نسبت زبان تفاوت دارند به عنوان مثال در زبان فارسی گ=۲۰ چ=۳ پ=۲ ژ=۷ است.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Leave a Reply

نمایشگاه مجازی فارس، ارایه دهنده محتوای فاخر فارسی، مقالات مفید و گلچین شده از سراسر وب
+98-936-917-5733