مهارتهای توجه – 5

مهارت گوش دادن به سه دسته اصلی و مجموعه‌اي از مهارتهاي كوچكتر تقسيم مي‌شود :

مهارتهای توجه
که خود به چهار دسته کوچکتر ، درگیر بودن، تحرک جسمانی مناسب، تماس چشمی، و ایجاد محیط غیر مزاحم تقسیم میشوند.

مهارتهای پی گیری) که شامل مهارتهای دربازکن، تشویق های کوتاه، سوالات اندک، و سکوت توجه آمیز است.

مهارتهای انعکاسی)شامل توضیح، انعکاس احساسات، انعکاس معانی و انعکاس تلخیصی است.

در ادامه به جز دو مهارت انعکاس معانی و انعکاس تلخیصی که تخصصی است و کاربرد چندانی در ارتباطات روزمره ندارد، بقیه مهارتها را یکی یکی با ذکر مثال بررسی میکنیم.

توجه در واقع گوش دادن با تمام بدن است که يك ارتباط غيركلامي بسيار موثر است. شما در حال توجه با بدن خود نشان میدهید که سراپا گوش هستید. زبان بدن اغلب با صدايي رساتر از واژه‌ها صحبت مي‌كند.
حالت درگير بودن در گوش دادن اهميت بسزايي دارد. منظور اين است كه هنگام گوش دادن، ما بايد با بدني متمايل به جلو، در فاصله‌اي مناسب، رو در روي طرف مقابل با وضعيتي گرم و پذيرا ، هشياري همراه با آرامش خود را به او نشان دهيم. پيام اين حركات اين است : من کاملا دارم به تو گوش میدهم. تکیه دادن به صندلی،پا روی پا انداختن، دست به سینه شدن، ایستادن در حالی که گوینده نشسته، و یا فاصله (بیش از نود سانت) گرفتن، همگی مانع ارتباطی هستند.

تحرك جسماني مناسب براي خوب گوش دادن ضروري است. دكتر ارنست روانپزشك ميگويد: گوش كردن با حركاتي همراه است که شامل حركت كردن با شخص گوينده است. اگر فرد بدون تحرك به گوينده خيره شده باشد، بدانيد كه گوش نمي‌دهد. هنگامي كه حركت قابل مشاهدة فرد كاهش يافته و ميزان پلك زدن چشمش به كمتر از يك بار در شش ثانيه رسيده است، گوش كردن عملا در او متوقف شده است.
مردم ترجيح مي‌دهند براي كسي حرف بزنند كه مثل مجسمه نيست. البته منظور از تحرك جسماني مناسب، تحركاتي همگام با صحبت‌هاي گوينده است. تحركات جسماني بدون ارتباط با صحبت‌هاي طرف مقابل، نشاندهنده گوش ندادن است. كارهايي از قبيل تكان دادن عصبي پاها، ضرب گرفتن روي ميز، بازي كردن با كليد يا مداد، به صدا درآوردن بند انگشتان، جابجا شدن مكرر، سر تكان دادن براي عابران آشنا، خواندن روزنامه و غيره از اين دست به شمار مي‌روند.
تماس چشمي اثربخش بيانگر ميل و علاقه به گوش دادن است. اين كار شامل تمركز آرام چشم شنونده بر گوينده و تغيير گاه به گاه مسير چشم از صورت او به بخش‌هاي ديگر بدن مثل دست در حال حركت و بعد برگرداندن نگاه به صورت و چشم مي‌باشد. معمولا افراد از اين مهارت بي‌بهره‌ هستند. اغلب ما از نگاه كردن به چشم طرف مقابل خود گريزان هستيم در حالي كه خود از گفتگو با كسي كه به چشمان ما نگاه نمي‌كند، لذت نمي‌بريم.

محيط غيرمزاحم پيش فرض اصلي توجه كافي به گوينده است. شنوندة خوب بايد عوامل مزاحم محيطي را به حداقل برساند. در منزل مي‌توان تلويزيون و راديو و امثالهم را خاموش كرد. مي‌توان تلفن را قطع كرد، پنجره را بست تا سروصدا كمتر شود و هواكش آشپزخانه را خاموش كرد. در محيط كار اين اقدامات سخت است ولي غيرممكن نيست. ميز بزرگ خود يك عامل مزاحم ارتباطي تلقي مي‌شود که ممکن است نشانه قدرت نابرابر باشد. مديران خوب، هنگام برقراري يك ارتباط موثر میز خود را ترک میکنند و در كنار مراجع مي‌نشينند، يا ميز خود را به گونه‌اي قرار میدهند كه صندلي مراجع در كنار آنها قرار بگيرد و ميزمانعی بين آن دو نباشد.
تمامي اقدامات فوق باعث ايجاد توجه رواني مي‌شود. در واقع همة اینها بدون حضور توجه روانی ، تظاهري بيش نيستند و شنونده دير يا زود لو مي‌رود.
مهارتهاي پيگيريبه اين مطلب اشاره دارد كه شنونده بايد موقعيت گوينده را درك كند. او نبايد با سوالات پي درپي بحث را به دست بگيرد و مكالمه را هدايت كند يا به آن جهت بدهد. گاهي اوقات شنونده به قدري حرف مي‌زند كه مكالمه را به خود اختصاص مي‌دهد. مهارتهاي پيگيري عبارتنداز:
دربازكن‌ها: مردم هنگام نگراني و ناراحتي با زبان تن خود اين مسئله را بازگو مي‌كنند. در بازكن در واقع دعوتي غيرتحميلي براي صحبت كردن در اين موارد است. مثلا گفتن اینکه: “امروز مثل هميشه نيستي، اگر دلت بخواهد حرف بزني خوشحال مي‌شوم گوش كنم.” گاهي اوقات گوينده با همين جمله شروع به صحبت مي‌كند ولي در اغلب موارد او احتياج به تشويق يا به عبارتي ناز كشيدن دارد. اغلب اوقات مردم به جاي دربازكن از درقفل كن استفاده مي‌كنند. وقتي كودكي با گامهاي آهسته و وارفته و چهره‌اي غمگين به به خانه مي‌آيند اغلب والدين به گونه‌اي صحبت را شروع مي‌كنند كه باعث مي‌شود كودك به درون خود پناه ببرد و اصلا لب نگشايد: چیه؟ کشتی هات غرق شده؟ باز چه دسته گلی به آب دادی؟ بخند ببینم مگه چی شده حالا؟ هرچی شده باشه مطمئنم ارزش این همه ناراحتی را نداره! در حاليكه والدين مي‌توانند بگويند: انگار روز سختي داشتي، مي‌خواهي در موردش صحبت كنيم؟ یا: طوري شده، اگر دوست داري گوش مي‌دهم.

در بازكن‌ها معمولا چهار بخش دارند:
1ـ توصيف زبان بدن شخص ( امروز سرحال نيستي)
2ـ دعوت به صحبت (دوست داري در موردش حرف بزنيم؟)
3ـ سكوت براي فرصت دادن به فرد
4ـ توجه كردن، تماس چشمي و حالت درگير بودن

البته همیشه هر چهار بخش لازم نیست. مثلا دوستان صمیمی ، نيازي به اینها ندارند ومعمولا بدون اين مراحل با يكديگر درددل مي‌كنند. در مواردي هم هست كه افراد به صورت افراطي از اين مراحل استفاده مي‌كنند. به ياد داشته باشيد كه در بازكن يك دعوت غير تحميلي براي گفتگو است. گاهی فرد آمادگی صحبت ندارد. زیاد اصرار نکنید و به حریم خصوصی همه احترام بگذارید.
تشويق‌هاي كوتاه پاسخهاي ساده‌اي هستند كه هم گوینده را تشویق میکنند و هم شنونده را فعال نگاه مي‌دارند. كلماتي مانند اوهوم، خوب؟ عجب! واقعا! ای وای! از اين دست به شمار مي‌روند. تكرار یکی دو كلمة كليدي گوينده هم خيلي مفيد است. مثلا وقتی میگوید: نمي‌دانم چكار كنم. احساس مي‌كنم پاك گيج شدم. شما بگویید:گيج شدي…..و سرتان را به علامت فهمیدن تکان دهید.
شنوندة ماهر هنگام ارائة اين تشويقهاي كوتاه با همراه كردن حركات چهره‌اي و تن صدا همدلي بسيار زيادي را منتقل مي‌كند. تشويق كوتاه به هيچ عنوان به معناي موافقت با گوينده نيست. بلكه فقط به او مي‌گويد كه حرفهايش ادراك شده است و منتظر شنيدن بقية آنها هستيم.
سوالات اندك به اين واقعيت اشاره دارد كه اغلب ما نمي‌دانيم از مهارت سوال كردن ، چگونه ، چه وقت و به چه ميزان استفاده كنيم، به جای آن به طور افراطي سوال مي كنيم. در اين حالت سوالات ما آزارنده مي‌شود و جريان ارتباط را مختل مي‌نمايد. بهتر است سوالات خود را به حداقل ممكن تقليل دهيم و تنها هنگامي كه مي‌خواهيم درگير بودن خود را حفظ كنيم، سوالات معدود و كوتاهي بپرسيم.

سكوت توجه آميز مهارت بسیار مهمی است. شنوندة خوب ، ارزش سكوت را مي‌داند. بزرگی میگوید: چيزي به حبس شايسته تر از زبان نيست. ولي اغلب ما به اين توصيه عمل نمي‌كنيم و در واقع عضوی فعال تر از زبان در زندگیمان نداریم! اغلب شنوندگان ، گاهي بيشتر از گوينده صحبت مي‌كنند. سكوت متعادل شنونده به گوينده فرصت تفكر در مورد آنچه مي‌خواهد بگويد را مي‌دهد.
نظر به اهمیت مهارت گوش دادن انعکاسی، یک پست کامل را به آن اختصاص میدهیم و مبحث گوش دادن را به اتمام میرسانیم. تا اینجا اگر سوالی دارید بپرسید تا به اختصار پاسخ داده شود.

خورشيدي
مشاور خانواده و ازدواج

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Leave a Reply

نمایشگاه مجازی فارس، ارایه دهنده محتوای فاخر فارسی، مقالات مفید و گلچین شده از سراسر وب
+98-936-917-5733